NTA यू.जी.सी. नेट जेआरएफ परीक्षा, दिसम्बर-2024 संस्कृत

Total Questions: 100

1. यदा सामन्तादीनां लिङ्गादीनां च वृक्षादीनामभावः तदा विवादितभूमेः सीमानिर्धारणे कः प्रवर्तकः भवति?

Correct Answer: (d) राजा स्वयम्
Solution:यदा सामन्तादीनां लिङ्गादीनां च वृक्षादीनामभावः तदा विवादित भूमेः सीमानिर्धारणे राजा स्वयं प्रवर्तकः भवति । जब सामन्तादि, लिङ्गादि, वृक्षादि के अभाव होने पर विवादित भूमि का सीमानिर्धारण में राजा स्वयं प्रवर्तक होता है।

2. "कातरा येऽप्यशक्ता वा नोत्साहस्तेषु जायते" इति कस्य वचनम्?

Correct Answer: (b) काञ्चुकीयस्य
Solution:"कातरा येऽप्यशक्ता वा नोत्साहस्तेषु जायते इति काञ्चुकीयस्य वचनम् अस्ति। उपर्युक्त कथन स्वप्नवासवदत्तम् में काञ्चुकीय का है।

3. एतासु महाभाष्यप्रदीपस्योपरि लिखिताष्टीकाः चिनुत-

A. उयोतः
B. सर्वमङ्गला
C. उद्दयोतनम्
D. चन्द्रिका
E. आनन्दा

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-  

Correct Answer: (c) A, C केवलम्
Solution:उद्योतः तथा उ‌द्योनम् टीका महाभाष्यप्रदीपस्योपरि लिखिताष्टीका अस्ति। उद्योत तथा उद्योतनम् टीका महाभाष्य की टीका प्रदीप पर लिखी गई है। महाभाष्य महामुनि पतञ्जलि की रचना है। पतञ्जलि की गणना मुनित्रय में होती है।

4. निर्विकल्पकविघ्नेषु परिगण्यते-

A. विक्षेपः
B. संक्षेपः
C. कषायः
D. अधर्मः
E. रसास्वादः

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत- 

Correct Answer: (c) A, C, E केवलम्
Solution:निर्विकल्पक विघ्नेषु विक्षेपः, कषायः, रसास्वादः परिगण्यते। निर्विकल्पक विघ्नों में विक्षेप, कषाय, रसास्वाद की गणना होती है।

5. अङ्गभावनासम्बन्धिप्रकरणं भवति -

Correct Answer: (b) अवान्तरप्रकरणम्
Solution:अङ्गभावना सम्बन्धिप्रकरणम् अवान्तरप्रकरणम् भवति । अङ्ग भावना सम्बन्धिप्रकरण अवान्तर प्रकरण होता है।

6. 'स्मृतिचन्द्रिका' केन लिखिता?

Correct Answer: (d) देवणभट्टेन
Solution:'स्मृतिचन्द्रिका' देवणभट्टेन लिखिता अस्ति। स्मृति चन्द्रिका के लेखक देवणभट्ट हैं।

7. परिसंख्यायाः दोषेषु परिगण्यते-

A. रूपहानिः
B. श्रुतहानिः
C. अप्राप्तबाधः
D. अश्रुतकल्पना
E. प्राप्तबाधः

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत - 

Correct Answer: (c) B, D, E केवलम्
Solution:परिसंख्यायाः दोषेषु श्रुतहानिः, अश्रुतकल्पना, प्राप्तबाधः परिगण्यते। परिसंख्या विधि के दोषों में श्रुतहानि, अश्रुतकल्पना तथा प्राप्तबाध की गणना होती है।

8. "यस्मात् पुरा ह्यभूच्चैतत् पुराणं तेन तत् स्मृतम्" इति कस्य पुराणस्य वचनम्?

Correct Answer: (b) ब्रह्माण्डपुराणस्य
Solution:'यस्मात् पुरा ह्यभूच्चैतत् पुराणं तेन तत् स्मृतम् इति ब्रह्माण्डपुराणस्य वचनम् अस्ति। उपर्युक्त कथन ब्रह्मांड पुराण से लिया गया है। पुराणों की संख्या 18 है,जिसमें 6 पुराण सात्विक, 6 पुराण राजस् तथा 6 पुराण तामसिक माने गये हैं।

9. अधोलिखितेषु स्थायिभावाः न भवन्ति-

A. निर्वेदः
B. शोकः
C. उत्साहः
D. आवेगः
E. जड़ता

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत- 

Correct Answer: (d) A, D, E केवलम्
Solution:उपरिलिखितविकल्पेषु निर्वेदः, आवेगः, जड़ता इति स्थायिभावाः न भवन्ति। उपरिलिखित विकल्पों में निर्वेद, आवेग, जड़ता स्थायीभाव के अंतर्गत नहीं गिने जाते हैं।

10. परस्परं समुचितं मेलयत -

सूची १सूची २
A. बाह्यार्थानुमेयवादःI. आर्हतः
B. बाह्यार्थप्रत्यक्षवादःII. वैशेषिकः
C. अनेकान्तवादःIII. सौत्रान्तिक
D. आरम्भवादःIV. वैभाषिकः

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत- 

Correct Answer: (d) A-III, B-IV, C-I, D-II
Solution:कथनानां सुमचित मेलनं-
सूची १सूची २
A. बाह्यार्थानुमेयवादःIII. सौत्रान्तिकः
B. बाह्यार्थप्रत्यक्षवादःIV. वैभाषिकः
C. अनेकान्तवादःI. आर्हतः
D. आरम्भवादःII. वैशेषिकः

बाह्यार्थानुमेयवाद बौद्धों के सौत्रान्तिक सम्प्रदाय के अन्तर्गत आता है, बाह्यार्थाप्रत्यक्षवाद बौद्धों के वैभाषिक सम्प्रदाय के अन्तर्गत आता है अनेकान्तवाद जैनियों के आर्हत से सम्बन्धित हैं। आरम्भवाद वैशेषिक दर्शन से गृहीत है।