यूजीसी NTA नेट जेआरएफ परीक्षा, जून 2019 (संस्कृत)Total Questions: 10071. 'यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत्' मन्त्रांशोऽयं विद्यते?(a) सूर्यसूक्तस्य(b) वरुणसूक्तस्य(c) अग्रिसूक्तस्य(d) इन्द्रसूक्तस्यCorrect Answer: (d) इन्द्रसूक्तस्यSolution:यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत् मन्त्रांशोऽयं 'इन्द्रसूक्तस्य' विद्यते। प्रस्तुत सूक्त कारिका ऋग्वेद के द्वितीय मण्डल के इन्द्रसूक्त से लिया गया है।ऋग्वेद में इसकी स्तुति में 250 सूक्त सम्बोधित किये गये हैं। इन्द्र सूक्त के ऋषि मृत्समद तथा देवता इन्द्र हैं।72. निम्नलिखितेषु को हेत्वाभासो नास्ति?(a) असिद्धः(b) विरुद्धः(c) अनैकान्तिकः(d) असत्प्रतिपक्षःCorrect Answer: (d) असत्प्रतिपक्षःSolution:असत्प्रतिपक्ष हेत्वाभासो नास्ति। अर्थात् असत्प्रतिपक्ष हेत्वाभास नहीं है। तर्कभाषा के अनुसार, हेत्वाभास पाँच बताये गये हैं। जो इस प्रकार है- असिद्ध विरुद्ध, अनैकान्तिक, प्रकरणसम तथा कालात्ययापदिष्ट इत्यादि ।73. 'एध् वृद्धौ' इत्यस्माद् धातोः 'ऐधिष्ट' इति रूप निष्पद्यते(a) विधिलिङ्लकारे(b) लुङ्लकारे(c) आशीर्लिङ्लकारे(d) लङ्लकारेCorrect Answer: (b) लुङ्लकारेSolution:'एध् -वृद्ध' इत्यस्माद् धातोः 'ऐधिष्ट' इति रूपं लङ्लकारे निष्पद्यते।'एध्' धातु लुङ् लकारपुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचनप्रथम पुरुषऐधिष्टऐधिषाताम्ऐधिषतमध्यम पुरुषऐधिष्ठाःऐधिषाथाम्ऐधिध्वम्उत्तम पुरुषऐधिषिऐधिष्वहिऐधिष्महि74. मनुमते अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यं चाऽस्ति?(a) अविद्या(b) अतिभोजनम्(c) उच्छिष्ठभोजनम्(d) अवशिष्ठभोजनम्Correct Answer: (b) अतिभोजनम्Solution:मनुमते अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्य अतिभोजनम् चाऽस्ति।75. 'न हि रसाट्टते कश्चिदर्थः प्रवर्तते' इति केनोक्तम्?(a) भामहेन(b) भरतेन(c) विश्वनाथेन(d) मम्मटेनCorrect Answer: (b) भरतेनSolution:'न हि रसाट्टते कश्चिदर्थः प्रवर्तते' इति भरतेनोक्तम्।76. कस्य वचः नारिकेलफलसम्मितं कल्पितम् ?(a) विशाखदत्तस्य(b) भारवेः(c) दण्डिनः(d) बाणभट्टस्यCorrect Answer: (b) भारवेःSolution:भारवेः वचः नारिकेलफलसम्मितं कल्पितम् । मल्लिनाथ ने भारवि के काव्य सौन्दर्य व अर्थगौरव को 'नारिकेलफलसम्मत' कहा है- "नारिकेलफलसम्मितं वचो, भारवेः सपदि तद् विभज्यते। स्वादयन्तु रसगर्भनिर्भरं, सारमस्य रसिका यथेप्सितम्।।"77. अधोलिखितेषु वेदान्तमते असमीचीनं कथनं चिनुत-(a) काम्यकर्माणि स्वर्गादिसाधनानि(b) निषिद्धानि कर्माणि अनिष्टसाधनानि(c) नित्यानि कर्माणि अनिष्टसाधनानि(d) नैमित्तिकानि प्रायश्चित्तादीनि कर्माणि पापक्षयादिसाधनानिCorrect Answer: (c) नित्यानि कर्माणि अनिष्टसाधनानिSolution:वेदान्तमते नित्यानि कर्माणि अनिष्टसाधनानि असमीचीनं कथनम्। अर्थात् इसका सही कथन है- “नित्यानि कर्माणि सन्ध्यावन्दनादि।”अर्थात् जिन कर्मों के करने से विशेष पुण्य की प्राप्ति नहीं होती, किन्तु न करने पर पाप की प्राप्ति होती है। 'नित्यकर्म कहलाते हैं। यथा सन्ध्यावंदन आदि78. ऋक्प्रातिशाख्यानुसारं समानाक्षराणों का संख्या?(a) षड्(b) अष्टौ(c) पञ्च(d) सप्तCorrect Answer: (b) अष्टौSolution:ऋक्प्रातिशाख्यानुसारं समानाक्षराणां अष्टी संख्या । "अष्टीसमानाक्षराण्यादितः” अर्थात् वर्णमाला के आदि से लेकर आठ-अक्षर पर्यन्त 'समानाक्षर' कहलाते हैं। अर्थात् अ, आ, ऋ, ऋ, इ,ई, उ तथा ऊ-ये आठ वर्ण समानाक्षर संज्ञक है।79. निम्नलिखितेषु दर्शनेषु किं दर्शनं परमात्मनः सृष्टिकर्तृत्वं न मन्यते?(a) आहेतदर्शनम्(b) न्यायदर्शनम्(c) वेदान्तदर्शनम्(d) योगदर्शनम्Correct Answer: (a) आहेतदर्शनम्Solution:आर्हतदर्शनं परमात्मनः सृष्टिकर्तृत्वं न मन्यते। तथा न्यायदर्शनम् वेदान्तदर्शनम् तथा योगदर्शनं परमात्मनः सृष्टिकर्तृत्वं मन्यते।80. चक्षुषा घटरूपत्वग्रहणे कः सन्निकर्षः(a) समवायः(b) संयुक्तसमवायः(c) संयुक्तसमवेतसमवायः(d) विशेषणविशेष्यभावःCorrect Answer: (c) संयुक्तसमवेतसमवायःSolution:चक्षुषा घटरूपत्वग्रहणे संयुक्तसमवेतसमवायः सन्निकर्षः। लौकिक तथा अलौकिक सन्निकर्ष में से लौकिक पक्ष में सन्निकर्ष को संयोगादि छः वर्गों में रखा गया है जो इस प्रकार है- (1) संयोग, (2) संयुक्तसमवाय, (3) संयुक्तसमवेतसमवाय, (4) समवाय, (5) समवेतसमवाय, (6) विशेषण विशेष्यभाव। चक्षु के द्वारा घट रूपत्व को ग्रहण करना- संयुक्तसमवेतसमवाय सत्रिकर्ष कहलाता है। उपर्युक्त विकल्प में (c) सही है।Submit Quiz« Previous12345678910Next »