यूजीसी NTA नेट जेआरएफ परीक्षा, जून 2019 (संस्कृत)

Total Questions: 100

81. 'न वञ्चनीयाः प्रभवोऽनुजीविभिः' इति केनोक्तम्?

Correct Answer: (b) दण्डिना
Solution:

"न वञ्चनीयाः प्रभवोऽनुजीविभिः' इति 'भारविणा' उक्तुम्। अर्थात् - यह कथन भारविकृत किरातार्जुनीयम् से उद्धृत है। वर्नचर युधिष्ठिर से कहता है कि सेवकों द्वारा राजा को नहीं ठगा जाना चाहिए।

82. आहेतदर्शने चतुर्विधबन्धेषु परिगणितो नास्ति-

Correct Answer: (b) विषयबन्धः
Solution:

आहेतदर्शने चतुर्विधबन्धेषु विषयबन्धः परिगणितो नास्ति। अर्थात् प्रकृतिबन्धः, स्थितिबन्धः तथा प्रदेशबन्धः आर्हतदर्शने परिगणितो अस्ति। जबकि विषयबन्ध आर्हत दर्शन में परिगणित नहीं है।

83. 'दीर्घाज्जसि च' इत्यनेन भवति

Correct Answer: (b) पूर्वसवर्णदीर्घस्य निषेधः
Solution:

'दीर्घज्जसि च' इत्यनेन पूर्वसवर्णदीर्घस्य निषेधः भवति।

84. पुराणसन्दर्भ सप्तद्वीपेषु गणना नास्ति

Correct Answer: (d) आम्रद्वीपः
Solution:

पुराणसन्दर्भे सप्तद्वीपेषु गणना आम्रद्वीपः नास्ति। पुराणों के सन्दर्भ में सप्तद्वीपों में आम्रद्वीप की गणना नहीं है।

85. अधस्तनयुग्मानां समीचीनमेलनतालिकां चित

तालिका - I (कवि)तालिका - II (रचना)
(a) भारविः(i) बुद्धचरितम्
(b) कालिदासः(ii) रघुवंशम्
(c) अश्वघोषः(iii) किरातार्जुनीयम्
(d) शूद्रकः(iv) मृच्छकटिकम्
Correct Answer: 1. (a)-(iii); (b)-(ii); (c)-(i); (d)-(iv)
Solution:
तालिका - I (कवि)तालिका - II (रचना)
भारविःकिरातार्जुनीयम्
कालिदासःरघुवंशम्
अश्वघोषःबुद्धचरितम्
शूद्रकःमृच्छकटिकम्

86. 'क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः। इत्यत्र 'अल्पविषया मतिः।' इति कस्य कृते प्रयुक्तम्?

Correct Answer: (c) कालिदासस्य
Solution:

"क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः । इत्यत्र 'अल्पविषया मतिः।" इति कालिदास कृते प्रयुक्तम् यह सूक्ति महाकवि कालिदास द्वारा विरचित रघुवंश महाकाव्य से लिया गया है। रघुवंश में सूर्यवंश के 31 राजाओं का वर्णन है, जो 19 सर्गों में विभक्त है। यह लघुत्रयी के अन्तर्गत समाहित है।

87. वेदान्तसारमतेन कर्मन्द्रियाणामुत्पत्तिः भवति -

Correct Answer: (b) आकाशादीनां रजोऽशेभ्यो व्यस्तेभ्यः
Solution:

वेदान्तसारमतेन कर्मन्द्रियाणामुत्पत्तिः 'आकाशादीनां रजोऽशेभ्यो व्यस्तभ्यः' भवति । अर्थात् वेदान्तसार के मतानुसार कर्मेन्द्रियों की उत्पत्ति क्रमशः आकाश आदि सूक्ष्मभूतों के रजोगुण प्रधान अंशों से क्रमशः अलग-अलग उत्पन्न होते हैं।

88. स्वेच्छाकेसरिणः स्वच्छस्वच्छायायासितेन्दवः।

त्रायन्तां वो मधुरिपो: प्रपन्नार्तिच्छिदो नखाः॥
इत्यस्मिन् मंगलाचरणे ग्रन्थकारेण इष्टदेवस्य कस्य रसाभिव्यञ्जकस्वरूपस्य स्मरणं कृतम्

Correct Answer: (b) वीररसाभिव्यञ्जकस्य
Solution:

स्वेच्छाकेसरिणः स्वच्छस्वच्छायायासितेन्दवः।
त्रायन्तां वो मधुरिपोः प्रपन्नार्तिच्छिदो नखाः ।।
इत्यस्मिन् मङ्गलाचरणे ग्रन्थकारेण इष्टदेवस्य वीररसाभिव्यञ्जक स्वरूपस्य स्मरणं कृतम्।

89. अनुमितिज्ञाने व्यापार उच्यते

Correct Answer: (b) परामर्श:
Solution:

अनुमितिज्ञाने व्यापार परामर्शः उच्यते अर्थात् 'परामर्श' से उत्पन्न ज्ञान को अनुमिति कहते हैं। यथा वहिन की व्याप्ति से विशिष्ट अर्थात् उसका व्याप्त धूम पर्वत में है, यह ज्ञान परामर्श है।

90. अधोलिखितेषु खकारस्य बाह्यप्रयत्नविषयकम् उपयुक्ततमं विकल्पं चिनु

Correct Answer: (c) विवारः, श्वासः, अघोषः, महाप्राणः
Solution:

खकारस्य बाह्यप्रयन्नविषयकम् उपयुक्ततमं विकल्पं विवारः, श्वासः, अघोषः, महाप्राणः । अर्थात् - बाह्यप्रयत्नभेदनिरूपणम् - बाह्यस्वेकादशधा-विवारः संवारः श्वासो नादो घोषोऽ घोषोऽल्पप्राणो महाप्राण उदात्तोऽनुदात्त स्वरितश्चेति। खरो विवाराः, श्वासा, अघोषाश्च।

हशः संवार नादा घोषाच। वर्गाणां प्रथम तृतीया पञ्चमा यणश्चाल्प्राणाः । वर्गाणां द्वितीय चतुर्थी शलश्च महाप्राणः ।