यूजीसी NTA नेट जेआरएफ परीक्षा, जून 2020 (संस्कृत)

Total Questions: 100

11. अधोलिखितेषु ग्रन्थेषु अम्बिकादत्तव्यासस्य रचना वर्तते-

Correct Answer: (c) शिवराजविजयम्
Solution:

'शिवराजविजयम्' अम्बिकादत्तव्यासस्य रचना वर्तते ।
'शिवराजविजयम्' अम्बिकादत्त व्यास की रचना है।
अम्बिकादत्त व्यास की लगभग 78 रचनाएँ हैं-
जिसमें संस्कृत रचनाएँ शिवराजविजयम् (उपन्यास) सामवतम् (नाटक) रत्नाष्टक, कथाकुसुमम्।
हिन्दी रचनाएँ बिहारी- विहार पत्रिका - पीयूष प्रवाह
व्यास जी की उपाधियाँ
(1) घटिकाशतक
(2) शतावधान
(3) भारतरत्न
(4) सुकवि
(5) अभिनवबाण
(6) भारतभूषण
(7) महाकवि।

12. पूर्ववर्तिनः आचार्यस्य प्राथम्येन कालक्रमानुसारमुचितमुत्तरं निर्दिशतः-

(A) विश्वनाथः (B) दण्डी (C) धनञ्जयः (D) कुन्तकः
अत्र समुचितं क्रमं चिनुत - 

Correct Answer: (b) (B), (C), (D), (A)
Solution:

पूर्ववर्तिनः आचार्यस्य प्राथम्येन कालक्रमानुसारमुचितमुत्तरं निर्दिशतः दण्डी→ धनञ्जयः→ कुन्तकः→ विश्वनाथ।

लेखक रचना 
दण्डी दशकुमारचरितम्
धनञ्जयदशरूपक 
कुन्तक वक्रोक्तिजीवितम् 
विश्वनाथ साहित्य दर्पण

13. 'ब्राह्मीलिपेराविष्कारका भारतीया आसन इति को मन्यते?

Correct Answer: (d) एडवर्डथामस - महोदयः
Solution:

ब्राह्मीलिपेराविष्कारका भारतीया आसन् इति 'एडवर्डथामस महोदयः' मन्यते।

14. कौटिलीय अर्थशास्त्रस्य विनयाधिकरणे प्रकरणानां समुचितः क्रमोऽस्ति-

(A) इन्द्रियजयः (B) वृद्धसंयोगः (C) मन्त्रिपुरोहितोत्पत्तिः (D) अमात्योत्पत्तिः (E) विद्यासमुद्देशः
अत्र समुचितं विकल्पं चिनुत - 

Correct Answer: (d) (E), (B), (A), (D), (C)
Solution:

कौटिलीय अर्थशास्त्रस्य विनयाधिकरेण प्रकरणानां समुचितः क्रमोऽस्ति।
विद्यासमुद्देश्यः- वृद्धसंयोगः- इन्द्रियजयः- अमात्योत्पत्तिः मन्त्रिपुरोहितोत्पत्तिः।
कौटिल्य के अर्थशास्त्र में कुल 15 अधिकरण, 150 अध्याय तथा 180 प्रकरण है। इसके प्रथम अधिकरण का नाम 'विनयाधिकरण' है।

15. "अहिंसा सत्यं शौचमनसूयऽऽनृशंस्यं क्षमा च" इति कौटिलीयमते केषां धर्माः?

(A) सर्वेषामाश्रमाणाम् (B) सर्वेषां वर्णानाम् (C) सर्वेषां प्राणिनाम् (D) सर्वेषां सम्प्रदायानाम्
अत्र समुचितं विकल्पं चिनुत- 

Correct Answer: (a) (A) एवम् (B)
Solution:

"अहिंसा सत्यं शौचमनसूयाऽऽनृशंस्यं क्षमा च" इति कौटिलीयमते 'सर्वेषामाश्रमाणाम्' सर्वेषां वर्णानाम् धर्मः।
कौटिल्य के मत में अहिंसा, सत्य, शौच (पवित्रता) असूया (ईर्ष्या न करना), अनृशंस्य (हत्या न करना) और क्षमा ये सब सभी आश्रमों का और सभी वर्णों का धर्म है।

16. अभिकथनम् (A) - तिब्बतीभाषा योगात्मिका भाषा कारणम् (R) - प्रकृतिप्रत्यययोः संयोगात्।

उपर्युक्त अभिकथन (A) तथा कारणं (R) चाश्रित्य समुचितं विकल्पं चिनुत-

Correct Answer: (a) अभिकथनम् (A) कारणम् (R) उभयं असत्यम्
Solution:

उपर्युक्त अभिकथनं (A) तथा कारणं (R) चाश्रित्य समुचितं विकल्पं - अभिकथनम् (A) कारणम् (R) उभयं असत्यम् । अर्थात् -तिब्बतीभाषा योगात्मक भाषा के अन्तर्गत नहीं आती है और न ही यह प्रकृति प्रत्यय के संयोग से उत्पन्न होती है। इसलिए अभिकथन (A) और कारण (R) दोनों असत्य है।

17. अधस्तनयुग्मानां समीचीनां तालिकां चिनुत-

लेखक रचना 
(A) दण्डी (i) सौन्दरनन्दम्
(B) बिल्हण: (ii) हर्षचरितम्
(C) अश्वघोष: (iii) दशकुमारचरितम्
(D) बाणभट्ट: (iv) विक्रमादेवचरितम्

एषु समीचीनमुत्तरं चिनुतः 

Correct Answer: (b) (A) - (iii), (B) - (iv), (C) - (i), (D), - (ii)
Solution:

समीचीनां तालिकां

लेखक रचना 
(A) दण्डी दशकुमारचरितम्
(B) बिल्हण: विक्रमाङ्कदेवचरितम् 
(C) अश्वघोष: सौन्दरनन्दम् 
(D) बाणभट्ट: हर्षचरितम् 

18. प्रथमां सूचीं द्वितीयया सह मेलयतु-

प्रथमा सूचीद्वितीया सूची
(A) वाव्रज्यते(i) नामधातुक्रियापदम्
(B) अजिज्ञपत् (ii) यङ्गन्तक्रियापदम्
(C) स्र्वति(iii) यडन्तक्रियापदम्
(D) बोभवीति (iv) सन्नन्तक्रियापदम्

अत्र समुचितं विकल्पं चिनुत - 

Correct Answer: (a) (A)- (ii), (B) - (iv), (C) - (i), (D) - (ii)
Solution:

समुचितं विकल्पं सन्ति -

प्रथमा सूचीद्वितीया सूची
(A) वाव्रज्यते(iii) यङन्तक्रियापदम्
(B) अजिज्ञपत् (iv) सन्नन्तक्रियापदम् 
(C) स्र्वति(i) नामधातुक्रियापदम 
(D) बोभवीति (ii) यङ्लुगन्तक्रियापदम् 

19. इन्द्र-सूक्ते (2.12.4) चतुर्थे मन्त्रे प्राप्तस्य 'दासं वर्णम्' इत्यस्य सायण-भाष्यानुसारम् अधोलिखितेषु कतमः अर्थोऽस्ति?

Correct Answer: (c) शूद्रादिकम्
Solution:

इन्द्र सूक्ते (2.12.4) चतुर्थे मन्त्रे प्राप्तस्य 'दासं वर्णम्' इत्यस्य सायण-भाष्यानुसारम् अधोलिखितेषु 'शूद्रादिकम्' अर्थोऽस्ति। येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि, यो दासं वर्णमधरं गुहाकः श्वहीवयो जिगीवल्लक्षमादद् अर्यः पुष्टानि स जनास इन्द्रः ।।

इस मंत्र में आये हुए 'दासं वर्णम्' का अर्थ सायण भाष्य के अनुसार शूद्रादि वर्ण किया है। जबकि पिटर्सन ने 'दासम् वर्णम्' का अर्थ-किया है।

20. 'तनु विस्तारे' धातोः विधिलिङ प्रथपुरुषैकवचने रूपद्वयं भवति-

(A) तन्यात् (B) तनुयात् (C) तनिषीष्ट (D) तन्वीत
अत्र समुचितं विकल्पं चिनुत- 

Correct Answer: (d) (B) एवम् (D)
Solution:

'तनु विस्तारे' धातोः विधिलिङ् प्रथमपुरुषैकवचने रूपद्रयं तनुयात्, तन्वीत भवति ।

तन धातु - का परस्मैपद विधिलिङ्लकार एकवचन में इसका रूपतनुयात् तनुयाताम् तनुयुः चलता है। जबकि आत्मनेपदी एकवचन में इसका रूप तन्वीत तन्वीयाताम् तन्वीरन् की तरह चलता है।