यूजीसी NTA नेट जेआरएफ परीक्षा, जून 2020 (संस्कृत)

Total Questions: 100

81. 'को अद्धा वेद क इह प्रवोचत् कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः

अस्य मन्त्रांशस्य को ऋषिः का च देवता?
(A) परमेष्ठी नाम प्रजापतिऋषिः (B) नारायणः ऋषिः (C) विसृष्टिः देवता (D) परमात्मा देवता
अधस्तनेषु समुचितं विकल्पं चिनुत

Correct Answer: (b) (A) एवम् (D)
Solution:

'को अद्धा वेद क इह प्रवोचत् कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः । अस्य मन्त्रांशस्य परमेष्ठी नाम प्रजापतिऋषिः, परमात्मा च देवता।

अर्थात् -"कौन इस बात को वास्तविक रूप से जानता है और कौन इस लोक में सृष्टि के उत्पन्न होने का विवरण बता सकता है कि यह विविध प्रकार की सृष्टि किस उपादान कारण से और किस निमित्त कारण से सब ओर से उत्पन्न हुई।" इस मंत्र के ऋषि प्रजापति तथा देवता परमात्मा है। नासदीय सूक्त एक दार्शनिक सूक्त है, यह ऋग्वेद के 10वें मण्डल से उद्धृत है इसमें 129 सूक्त है।

82. ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यानुसारं ब्रह्मणोऽस्तित्वप्रसिद्धिः कस्माद ज्ञायते ?

(a) बृहतेर्धातोरनुगमात् (b) पञ्चप्रयाजेभ्यः (c) प्रकृतियागाद् (d) सर्वस्यात्मत्वाद्
अधस्तनेषु समुचितं विकल्पं चिनुत

Correct Answer: (d) (A) एवम् (D)
Solution:

ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यानुसारं ब्राह्मणोऽस्तित्वप्रसिद्धिः। बृहतेर्धातोरनुगमात् सर्वस्यात्मत्वाद् ज्ञायते।

83. मनुमते कः द्विजः सान्वयः शूद्रत्वं प्राप्नोन्ति अधोलिखितेषु ?

Correct Answer: (a) वेदं परित्यज्य अन्यत्र श्रमं कुर्वन्
Solution:

मनुमते 'वेदं परित्यज्य अन्यत्र श्रमं कुर्वन्' द्विजः सान्वयःशूद्रत्वं प्राप्नोति ।

84. अधस्तनेषु केन सह कस्य सम्बन्धः?

(A) वाक्यपदीयम्(I) हरदत्तः
(B) पदमञ्जरी(II) भर्तृहरिः
(C) अष्टाध्याय्याः मिताक्षरावृत्तिः(III) नागेशभट्टः
(D) स्फोटवादः नाम ग्रन्थः(IV) अन्नम्भट्टः

अधस्तनेषु समीचीनां तालिकां चिनुत

Correct Answer: (b) (A) - (II), (B) - (I), (C) - (IV), (D) - (III)
Solution:

समीचीनं तालिकां अस्ति-

ग्रंथलेखक
वाक्यपदीयम्भर्तृहरिः
पदमञ्जरीहरदत्त
अष्टाध्याय्याः मिताक्षरावृत्तिःअन्नम्भट्टः
स्फोटवादः नाम ग्रन्थःनागेशभट्टः

85. तर्क भाषानुसारं अयुतसिद्धयोः कः सम्बन्धः ?

Correct Answer: (b) समवायः
Solution:

तर्कभाषानुसारं अयुतसिद्धयोः 'समवायः' सम्बन्धः । अर्थात् तर्कभाषा के अनुसार अयुतसिद्धों (पदार्थों) का सम्बन्ध समवाय सम्बन्ध है।

86. दशरूपकानुसारं फलार्थिभिः प्रारब्धस्य कार्यस्य कति अवस्थाः भवन्ति ?

Correct Answer: (a) पञ्च
Solution:

दशरूपकानुसारं फलार्थिभिः प्रारब्धस्य कार्यस्य 'पञ्च' अवस्था भवति । अर्थात् फल की इच्छा वाले व्यक्ति के द्वारा आरम्भ किये गये कार्य की पाँच अवस्थाएँ होती है-
(1) आरम्भ (2) यत्न (3) प्राप्त्याशा (4) नियताप्ति (5) फलागम
अवस्थाः पञ्च कार्यस्य प्रारब्धस्य फलार्थिभिः ।
आरम्भयत्नप्राप्त्याशानियताप्तिफलागमः ॥ 

87. "हिरण्यगर्भः समवर्त्तताग्रे भूतस्य जात: पतिरेकऽआसीत्। सदाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥" अस्मिन् मन्त्रे को ऋषिः कश्छन्दः ?

(A) हिरण्यगर्भऋषिः (B) जगती छन्दः (C) प्रजापतिऋषिः (D) त्रिष्टुप् छन्दः
अधस्तनेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-

Correct Answer: (b) (A) एवम् (D)
Solution:

"हिरण्यगर्भः समवर्त्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेकऽ आसीत्। सदाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ।।" अस्मिन्‌मन्त्रे हिरण्यगर्भऋषिः, त्रिष्टुप् छन्दः।

88. कथनद्वयमधोलिखितम्। एकम् (A) इति अभिकथनम् अपर (R) इति कारणम्।

अभिकथनम् (A)- मन्त्रिभिस्त्रिभिश्चतुर्भिर्पा सह मन्त्रयेत ।
कारणम् (R)- एकेनार्थकृच्छेषु निश्चयं नाधिगच्छेत् । द्वाभ्यां मन्त्रयमाणो द्वाभ्यां संहताभ्यामवगृह्यते विगृहीताभ्यां विनाश्यते । ततः परेषु कृच्छ्रेणार्धनिश्चयो गम्यते।
उपर्युक्तअभिकथन कारणमाश्रित्य समुचितं विकल्पं चिनुत-

Correct Answer: (b) (A) तथा (R) उभावपि सत्यं (R) इति उचितं कारणमस्ति (A) इत्यस्य
Solution:

अभिकथनम् (A) मन्त्रिभिस्त्रिभिश्चतुर्भियो सह मन्त्रयेत । कारणम् (R) एकेनार्थकृच्छ्रेषु निश्चयं नाधिगच्छेत्। द्वाभ्यां मन्त्रयमाणो द्वाभ्यां संहताभ्यामवगृह्यते, विगृहीताभ्यां विनाश्यते । ततः परेषु कृच्छ्रेणार्धनिश्चयो गम्यते ।
उपर्युक्त अभिकथन कारणमाश्रित्य समुचितं विकल्पं
(A) तथा (R) उभावपि सत्यं (R) इति उचितं कारणमस्ति (A) इत्यस्य ।

89. मनुमतेरनधीयानो विप्रो कीदृशो भवति ?

(a) काष्ठमयो हस्ती (b) शक्तिमयो सिंहः (c) चर्ममयो मृगः (d) गतिमयोऽश्वः
अत्र समुचितं विकल्पं चिनुत

Correct Answer: (c) (C) एवम् (A)
Solution:

मनुमतेरनधीयानो विप्रो 'काष्ठमयो हस्ती, चर्ममयो मृगः' भवति ।

90. अधोऽङ्कितेषु केन अभिलेखेन सह कस्य सम्बन्धः ?

(A) हर्षः(I) सारनाथ-बौद्धप्रतिमालेखः
(B) पुलकेशिनद्वितीयः(II) इलाहाबाद-स्तम्भलेखाः
(C) समुद्रगुप्तः(III) बांसखेड़ा-ताम्रपट्टाभिलेखः
(D) कनिष्कः(IV) ऐहोलशिलालेखः
Correct Answer: (d) (A)-(III), (B)-(IV), (C)-(II), (D)-(I)
Solution:

समुचितं विकल्पं अस्ति-