यूजीसी NTA नेट जेआरएफ परीक्षा, दिसम्बर 2021 (संस्कृत)

Total Questions: 100

91. अधोलिखितं परिच्छेदं पठित्वा प्रश्नानामुत्तरं देयम् षट्स वेदाङ्गेषु शिक्षा हि प्रथमम् । वर्णानां यथातथम् उच्चारणं शिक्षितुमावश्यकमेतदङ्गम् । येन स्वजनः श्वजनो मा भूत् । नैके दोषा वर्णोच्चारणे दृश्यन्ते। अतः 'शब्दो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्या प्रयुक्तो न तमर्थमाह । स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेन्द्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात्' इत्याहुराचार्याः ।

उपलब्धानां शिक्षाग्रन्थानां संख्या शताधिका वर्तते, तेषु 40 ग्रन्थास्तु प्रायः प्रकाशिता एव । आपिशलशिक्षा सर्वप्रथमं लाहौरतः प्रकाशिता।

पाणिनीय शिक्षाया शिक्षाया श्लोकात्मकं; सूत्रात्मकं चेति पाठद्वयमुपलभ्यते । सूत्रात्मकपाठस्तु 'वर्णोच्चारणशिक्षा' इति नाम्ना प्रकाशिता। पाणिनीशिक्षाया लघुपाठो बृहत्याठोऽपि लभ्यते। बौद्धवैयाकरणस्य चन्द्रगोमिनः चान्द्रशिक्षाऽपि सुतरां प्रतिष्ठिता ।

चान्द्रशिक्षायाः प्रणेता वर्तते-

Correct Answer: (c) बौद्धवैयाकरणः
Solution:

चान्द्रशिक्षायाः प्रणेता 'बौद्धवैयाकरणः' वर्तते । चान्द्रशिक्षा के प्रणेता बौद्ध वैयाकरण चन्द्रगोमा (चन्द्रगोमिन) हैं।

92. 'वर्णोच्चारणशिक्षा' इत्यस्याः प्रणेता वर्तते-

Correct Answer: (d) पाणिनिः
Solution:

'वर्णोच्चारणशिक्षा' इत्यस्याः प्रणेता 'पाणिनिः' वर्तते । अर्थात् वर्णोच्चारण शिक्षा के प्रणेता पाणिनि हैं। छः वेदागों में शिक्षा का स्थान प्रथम है। वर्णोच्चारण का व्याकरण में बड़ा महत्व है। वर्णोच्चारण से ही 'स्वजन' और 'श्वजन' में अन्तर स्पष्ट होता है।

प्रणेता शिक्षा ग्रन्थ 
आपिशालिःआपिशलशिक्षा
इन्द्रःऐन्द्रशिक्षा
चन्द्रगोमीचान्द्रशिक्षा
पाणिनिवर्णोच्चारण शिक्षा (पाणिनीय शिक्षा)

93. कति शिक्षाग्रन्थाः प्रकाशिताः सन्ति -

Correct Answer: (a) चत्वारिंशत्
Solution:

'चत्वारिंशत्' शिक्षाग्रन्थाः प्रकाशिताः सन्ति। चालीस (40) शिक्षाग्रन्थ प्रकाशित है। आज सौ से अधिक शिक्षा ग्रन्थ उपलब्ध हैं परन्तु चालीस ग्रन्थ ही प्रकाशित हुए।

94. कस्याः शिक्षायाः लघुपाठो बृहत्पाठश्च विद्यते

Correct Answer: (c) पाणिनीयशिक्षायाः
Solution:

'पाणिनीयशिक्षायाः' लघुपाठो बृहत्पाठश्च विद्यते। पाणिनीय शिक्षा के श्लोकात्मक और सूत्रात्मक दो पाठ उपलब्ध हैं। सूत्रात्मक पाठ 'वर्णोच्चारण' के नाम से प्रकाशित है। पाणिनीय शिक्षा का लघुपाठ, बृहत्पाठ भी प्राप्त है।

95. स्वरतोऽपराधस्य किमुदाहरणमत्र वर्तते

Correct Answer: (a) इन्द्रशत्रुः
Solution:

स्वरतोऽपराधस्य 'इन्द्रशत्रुः' उदाहरणमत्र वर्तते । महाभाष्यकार ने 'दृष्टः शब्दः' में कहा है कि 'स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेन्द्रशत्रुः स्वरतोपराधा ।।'

अर्थात् अशुद्ध शब्द वज्र बनकर यजमान का उसी प्रकार नाश करता है जैसे-'इन्द्रशत्रुः' में तत्पुरुष का स्वर न कर बहुव्रीहि का स्वर कर दिया जिससे उत्पन्न पुरुष (वृत्र) इन्द्र का घातक न होकर इन्द्र ही वृत्र का घातक हो गया।

96. अधोलिखितं गद्य - खण्डं पठित्वा प्रश्नानां समीचीनम् उत्तरं चिनुत -

तात ! चन्द्रापीड ! विदितवेदितव्यस्य अधीत सर्वशास्त्रस्य ते नाल्पमप्युपदेष्टव्यमस्ति। के वालञ्च निसर्गत एव अभानुभेद्यमरत्नालोकच्छेद्यमप्रदीपप्रभापनेयमतिगहनं तमो यौवनप्रभवम् । अपरिणामोपशमो दारुणो लक्ष्मीमदः।

यौवनारम्भे च प्रायः शास्त्रजलप्रक्षालननिर्मलापि कालुष्यमुपयाति बुद्धिः अनुज्झितधवलतापि सरागैव भवति यूनां दृष्टिः । भवादृशा एव भवन्ति भाजनानि उपदेशानाम्। अपगतमले हि मनसि स्फटिकमणाविव रजनिकरगभस्तयो विशन्ति सुखेन उपदेशगुणाः।

सरस्वती परिगृहीतमीर्ष्ययेव नालिङ्गति जनम् । गुणवन्तमपवित्रमिव न स्पृशति । उदारसत्वममङ्गलमिव न बहु मन्यते। इति शुकनासोपदेशं श्रुत्वा राजकुमारोऽतितरां धर्जितः।

अस्मिन् गद्यखण्डे कः उपदिशति?

Correct Answer: (c) शुकनासः
Solution:

अस्मिन् गद्यखण्डे शुकनासः उपदिशति । इस गद्य खण्ड में शुकनास चन्द्रापीड को उपदेश देता है। जब तारापीड चन्द्रापीड को राज्याभिषेक करने वाले थे तो राज्याभिषेक के पहले शुकनास ने चन्द्रापीड को विभिन्न प्रकार के उपदेश दिये जिसमें लक्ष्मी के मद से होने वाले अभिमान पर विशेष चर्चा की। 'अपरिणामोपशमो दारुणो लक्ष्मीमदः।'

97. राजलक्ष्मीः सरस्वतीपरिगृहीतं जनं केन कारणेन न आलिङ्गति

Correct Answer: (a) ईर्ष्याया
Solution:

राजलक्ष्मीः सरस्वतीपरिगृहीतं जनं ईया कारणेन न आलिङ्गति । अर्थात् जिनके पास सरस्वती रहती है राजलक्ष्मी मानो ईर्ष्या वश उनका आलिंगन नहीं करती है।

98. एष आदेशः कस्मै प्रदीयते?

Correct Answer: (b) चन्द्रापीडाय
Solution:

एष आदेशः 'चन्द्रापीडाय' प्रदीयते। यह आदेश चन्द्रापीड को प्रदान किया गया। उपर्युक्त गद्यांश में चन्द्रापीड के राज्याभिषेक के पहले शुकनास ने चन्द्रापीड को यौवनाराम्भ के पहले शास्त्र के उपदेश रूपी जल से उनके बुद्धि को निर्मल किया।

99. उपदेशाः कस्य मनसि सुखेन प्रविशन्ति ?

Correct Answer: (a) मलरहिते मनसि
Solution:

उपदेशाः मलरहिते मनसि सुखेन प्रविशन्ति । उपदेश मलरहित मन में सुख से प्रवेश करते हैं। जिनका मन निर्मल होता है

उनके मन में उपदेश सहजता से प्रवेश कर जाता है और जिनका मन कलुषित होता है उनको कोई भी उपदेश दिया जाय वह निरर्थक ही सिद्ध होता है। 'शुकनासोपदेशं श्रुत्वा राजकुमारोऽतितरां धर्जितः ।'

100. यूनां बुद्धिः कदा कालुष्यमुपयाति ?

Correct Answer: (b) यौवनारम्भे
Solution:

यूनां बुद्धिः यौवनारम्भे कालुष्यमुपयाति। नवयुवकों की बुद्धि यौवनाराम्भ के समय कलुषता को प्राप्त करती है। यह सूक्ति बाणभट्ट विरचित शुकनासोपदेश से ली गयी है।