यूजीसी NTA नेट जेआरएफ परीक्षा, दिसम्बर-2022 (संस्कृत)

Total Questions: 100

81. भाषाविज्ञानस्य ध्वनिनियमान् यथाक्रमं योजयत

(A) मूर्धन्यनियमः (B) वर्नरनियमः (C) ग्रिमनियमः (D) ग्रासमाननियमः
यथोचितेन क्रमेण योजयत-

Correct Answer: (c) C, D, В, А
Solution:

भाषाविज्ञानस्य ध्वनिनियमान् यथाक्रमम्-अस्ति- ग्रिमनियमः- ग्रासमाननियमः- वर्नरनियमः मूर्धन्यनियमः अर्थात् भाषा विज्ञान के ध्वनिनियम का यथा क्रम है- ग्रिमनियम- ग्रासमान नियम- वर्नर नियम- मूर्धन्यनियम।

प्रथम स्थान है। ये मूल भारोपीय ध्वनि नियम भाषा की ध्वनियों का अंग्रेजी और जर्मन भाषा में ये ध्वनियाँ हो जाती हैं- क,त् , प् को ह (ख) थ् फ्। घ् ध् भ को ग् द् ब्। ग् द् ब् को क् त् प् क्रमशः ये ध्वनियाँ होती है।

ग्रासमान के अनुसार मूल भारोपीय दो अक्षर वाली धातुओं में दो महाप्राण ध्वनियों में एक महाप्राण ध्वनि हट जाती है। यह ग्रिम का संशोधन है। वर्नर के अनुसार मूलभाषा में क् त् प् आदि से पूर्व उदात्त स्वर होगा तो ग्रिम नियमानुसार प्रथम वर्ण परिवर्तन नियम लगेगा। यदि उदात्त स्वर क् त् प् के बाद होगा तो क् त् प् को ग् द् ब् होगा। यह ग्रिम नियम का संशोधन है। मूर्धन्य नियम के अनुसार तालव्य ध्वनियाँ मूर्धन्य में परिवर्तित हो जाती हैं अतः विकल्प (c) सही है।

82. वाक्यपदीयकारिकाम् इमां यथापाठं व्यवस्थापयत

A. यः शब्दानुगमादृते B. सर्व शब्देन भासते C. न सोऽस्ति प्रत्ययो लोके D. अनुविद्धमिव ज्ञानम्
उपरि उक्तकथनस्यालोके अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (c) C, A, D, B
Solution:

प्रश्नानुसारं वाक्यपदीय कारिकाः समुचितक्रमोत्तरः अस्ति

C.न सोऽस्ति प्रत्यय़ोलोकन सोऽस्ति प्रत्ययो लोके,
A.यः शब्दानुगमा दृतेयः शब्दानु गमा दृते।
D.अनुषि द्धमिव ज्ञानम्अनुविद्धमिव ज्ञानम्
B.सर्वं शब्देन भासतेसर्वं शब्देन भासते।।

83. अधोलिखितासु सूत्रपतिषु- सज्ञासूत्रम्, परिभाषासूत्रम्, नियमसूत्रम्, एवंक्रमेण विन्यस्तां कुरुत

A. कर्तृस्थे चाशरीरे कर्मणि B. हलन्त्यम् C. अत इञ् D. समर्थः पदविधिः
उपरि उक्तकथनस्यालोके अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (b) B, D, С, А
Solution:

अधोलिखितासु सूत्रपङ्क्तिसु संज्ञासूत्रम्, परिभाषासूत्रम्, विधिसूत्रम्, नियमसूत्रम्, एवं क्रमेण हलन्त्यम्, समर्थ: पदविधि: अतइञ्, कर्तृस्थे चाशरीरे कर्मणि अस्ति।

1/3/3/ हलन्त्यम् - अन्तिम हल् की इत्संज्ञा होती है। यह संज्ञा सूत्र है। समर्थ: पदविधि- पद सम्बन्धी जो कार्य हो वह एक समान भाव् सामर्थ्य वाले पद के आश्रित हो। यह परिभाषा सूत्रम् है।

अत इञ्- ह्रस्व अवर्णन्त शब्द से इञ् प्रत्यय होता है। यह विधि सूत्र है। जैसे दक्ष + इञ् = दाक्षि:।

कर्तृस्थे चाशरीरे कर्मणि-यह नियम सूत्र है।

अत: उपर्युक्त विकल्पेषु समुचित विकल्प: (B) अस्ति।

84. अधोलिखितेषु काव्येषु कति सन्ति रूपकाणि, तानि कालक्रमेण नियोजयततानि

A. मृच्छकटिकम् B.स्वप्नवासवदत्तम् C. मालविकाग्निमित्रम् D. बंग्लादेशोदयम् E. वेणीसंहार
उपरि उक्तकथनस्यालोके अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (a) B, C, A, E, D
Solution:

उपरि लिखितेषु काव्येषु रूपकाणां उचितक्रम: अस्ति उत्तर A |

स्वप्नवासवदत्तम्- मालविकाग्निमित्रम्- मृच्छकटिकम्- वेणीसंहारम्- बग्लादेशीदयम्। मालाविकान्निमित्रम्-मृच्छकटिकम्- वेणीसंहारम्- बग्लादेशोदयम्।

स्वप्नवासवदत्तम्। यह 6 अंको का भास द्वारा रचित नाटको ग्रन्थ है। भास का समय 450 ई.पू. के लगभग मानना उचित है।

मालविकाग्निमित्रम् - यह नाटको के कालक्रम की दृष्टि से कालिदास द्वारा रचित पाँच अंको का प्रथम नाटक है। कालिदास का समय प्रथम शताब्दी ई.पू. है।

मृच्छकटिकम् - यह शूद्रक द्वारा रचित 10 अंको का प्रकरण ग्रन्थ है। इनका समय प्रथम शताब्दी ई. पूर्व है।

वेणीसंहार- यह भट्टनारायण द्वारा द्वारा रचित छ: अंको का नाटक है इनका समय 650 से 675 ई. के मध्य सिद्ध होता है।

अतः उपर्युक्त विकल्पों में विकल्प (A) सही है।

85. याज्ञवल्क्यमतानुसारं व्यवहारविधौ अधिकृतान् एव क्रमेण योजयत-

(A) चरः (B) पूगाः (C) श्रेणयः (D) कुलानि (E) संस्था
यथोचितेन क्रमेण योजयत-

Correct Answer: (c) B, C, D
Solution:

प्रश्नानुसारं समीचीनं उत्तरं क्रमम् (c) अस्ति याज्ञवल्क्यमतानुसारं व्यवहारविधौ अधिकृतानाम् समीचीनं क्रमम् अस्ति।
क्रमः पूगाः श्रेणयः कुलानि अस्ति

86. अधोलिखिते कथने पठित्वा समुचितमुत्तरं चिनुत

कथनम् I: "स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति" इति नचिकेताः कथयति ।
कथनम्- II: "प्र ते ब्रवीमि तद में निबोध स्वर्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धित्वमेतं निहितं गुहायाम्।।"
इति यमराजः वरं ददाति ।
उपरि उक्तकथनस्यालोके अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (c) प्रथमं कथनम् सत्यं किन्तु द्वितीयम् असत्यम् अस्ति
Solution:

उपरि उक्त कथने समुचितं उत्तरं (c) अस्ति

कथनम्- 1. स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्रत्वम् जरया विभेति, इति नचिकेता कथयति- सत्यं कथनम् अस्ति अर्थात्- स्वर्गलोक में कोई भय नहीं है। वहाँ न तुम हो, और न कोई बुढ़ापे से ही डरता है। यह नचिकेता का कथन है। यह सत्य कथन है।

कथनम् II. प्रतेब्रवीमि तदु में निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् अनन्त लोकाप्तिमभो प्रतिष्ठां विद्धित्वमेतं निहितं गुहायाम्

इति यमराज: वरं ददाति- असत्यं कथनं हे नचिकेता। स्वर्ग के साधनभूत अग्नि को अच्छी तरह जानता हुआ मैं तुम्हारे प्रति उपदेश करता हूँ। जो अनन्त लोको की प्राप्ति कराने वाली, प्रतिष्ठा को जानों जो बुद्धि रूपी गुहा में स्थित है।

यहाँ यम उपदेश देते है वर देने का प्रसंग नहीं है अतः कथन असत्य है।

87. अधोलिखिते कथने पठित्वा समुचितमुत्तरं चिनुत-

कथनम्-I: चार्वाकास्तु कथयन्ति तत्र पृथिव्यादीनि भूतानि चत्वारि तत्त्वानि ।
कथनम्-II: वैशेषिकाः उपमानं प्रमाणं वदन्ति।
यथोचितं विकल्पं चिनुत-

Correct Answer: (c) प्रथमं कथनम् सत्यं किन्तु द्वितीयम् असत्यम् अस्ति
Solution:

प्रश्नानुसारं समीचीनं उत्तरं अस्ति
कथनम्-I चाकास्तु कथयन्ति - तत्र पृथिव्यादीनी भूतानि चत्वार तत्वानि। चार्वाक कहते है-
पृथ्वी, जल, तेज, तथा वायु ये चार तत्व है
कथनम् II वैशेषिकाः उपमानं प्रमाणं वदन्ति ।
अर्थात् वैशेषिक दर्शन उपमान को प्रमाण कहता है। नही यह कथन असत्य है। वैशेषिक दर्शन दो प्रमाणों को मानता है (1) प्रत्यक्ष (2) अनुमान

88. अधोलिखिते कथने पठित्वा समुचितमुत्तरं चिनुत-

कथनम् I: 'एकविभक्ति चापूर्वनिपाते' इति सूत्रं गतिसंज्ञाविधायकम् अस्ति।
कथनम् II: 'पुंयोगादाख्यायाम्' इति सूत्रं स्त्रीत्वविवक्षायां टाप्प्रत्ययं करोति।
यथोचितं विकल्पं चिनुत-

Correct Answer: (b) उभये कथने असत्ये स्तः
Solution:

समुचितमुत्तरं चिनुत उभये कथने असतयेस्तः
कथन-I- एकविभक्ति चापूर्वनिपाते इति सूत्रं गति संज्ञा विधाकम् अस्ति।
कथन-II- पुंयोगादाख्याम् इति सूत्रं स्त्रीत्व विवक्षायां टाप्प्रत्ययं करोति । उभये कथने असत्ये स्तः।
सत्य कथनम् अस्ति- एकविभक्ति चा पूर्व निपाते इति सूत्रं उपसर्जन संज्ञास्ति 2. पुयोगादाख्याम इति सूत्रं स्त्रीत्व विवक्षायां ङीष् प्रत्ययम् करोति ।
यथा-गोपस्य स्त्री, गोप + ङीष् (इ) अ का लोप = गोपी

89. अधोलिखिते कथने पठित्वा समुचितमुत्तरं चिनुत-

कथनम्-I: मुख्यां वृत्तिं परित्यज्य गुणवृत्यार्थदर्शनम। यदुद्दिश्य फलं तत्र शब्दो नैव स्खलद्‌गतिः कथनम्-II: लक्ष्यं न मुख्यं नाप्यत्र बाधो योगः फलेन नो।
न प्रयोजनमेतस्मिन् न च शब्दः स्खलद्‌गतिः
यथोचितं विकल्पं चिनुत-
उपरि उक्तकथनस्यालोके अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (a) उभये कथने सत्ये स्तः
Solution:

प्रश्नानुसारं समीचीनं उत्तरं 1. अस्ति
कथनम्-1 मुख्या वृत्तिं परित्यज्य गुणवृत्थार्भ दर्शमम्।
यदुदिश्य फलं तत्र शब्दानैव स्खलद्धतिः ।।
कथनम्-2. लक्ष्यं न मुख्यं नाप्यत्र बाधो योगः फलेन नो।
न प्रयोजनमेतास्मिन् न च शब्दः स्खलद्गतिः ।।

90. अधोलिखिते कथने पठित्वा समुचितमुत्तरं चिनुत-

कथनम्-I: कृतकः स्वाभाविकश्च विनयः ।
कथनम्-II: विद्यानां तु यशास्वम् आचार्यप्रामाण्याद् विनयो नियमश्च ।
यथोचितं विकल्पं चिनुत-

Correct Answer: (b) उभये कथने असत्ये स्तः
Solution:

प्रश्नानुसार समुचितं उत्तरं । " उभये कथने सत्य स्तः"