NTA यू.जी.सी. नेट जेआरएफ परीक्षा, दिसम्बर-2024 संस्कृत

Total Questions: 100

71. वैयाकरणमतोन्मज्जनकारिकाग्रन्थस्य रचयिता कः ?

Correct Answer: (b) भट्टोजिदीक्षितः
Solution:वैयाकरणमतोन्मज्जन कारिकाग्रन्थस्य रचयिता भट्टोजिदीक्षितः अस्ति। अर्थात् वैयाकरणमतोन्मज्जन कारिका ग्रन्थ के रचयिता भट्टोजिदीक्षित जी है।

इनके अन्य ग्रंथ है। सिद्धान्त कौमुदी, प्रौढ़ मनोरमा शब्द कौस्तुभ, वैयाकरण भूषण कारिका, तत्वकौस्तुभ (वेदान्त), त्रिस्थलीसेतु (धर्मशास्त्र), तिथिनिर्णय (धर्मशास्त्र), प्रवरनिर्णय आदिग्रन्थ है।

72. 'सिद्धहैमशब्दानुशासनम्' इति ग्रन्थस्य 'बृहती' इति टीका केन लिखिता ?

Correct Answer: (b) हेमचन्द्रसूरिणा
Solution:'सिद्ध मशब्दानुशासनम्' इति ग्रन्थस्य 'बृहतीटीका' हेमचन्द्रसूरिणा लिखिता। अर्थात् सिद्ध हैमशब्दानुशासन इस ग्रन्थ के ऊपर 'बृहती' टीका हेमचन्द्र सूरि ने ही स्वयं लिखी है। अतः विकल्प (b) सही है।

73. परस्परं समुचितं मेलयत

सूची १सूची २
A. काशिकाविवरणपञ्चिकाI. भट्टोजिदीक्षितः
B. वैयाकरणमतोन्मज्जनम्II. जिनेन्द्रबुद्धिः
C. उद्योतनम्III. नागोजीभट्टः
D. स्फोटवादःIV. अन्नम्भट्टः

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत - 

Correct Answer: (c) A-II, B-I, C-IV, D-III
Solution:परस्परं समुचितं अस्ति-
सूची १सूची २
A. काशिकाविवरणपञ्जिकाII. जिनेन्द्रबुद्धिः
B. वैयाकरणमतानुजनम्I. भट्टोजिदीक्षितः
C. उद्द्योतनम्IV. अन्नम्भट्टः
D. स्फोटवादःIII. नागोजिभट्टः

अतः विकल्प (c) सही है।

74. 'तु' धातोः लुङ्कारस्य रूपाणि चिनुत -

A. अतुदत
B. अतौत्ताम्
C. अतुदध्वम्
D. अनुत्साताम्
E. अतुद्ध्वम्

 अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (b) B, D, E केवलम्
Solution:'तुद्' धातोः लुङ्कारस्य रूपाणि अस्ति। अतौत्ताम्, अतुत्साताम्, अतुद्ध्वम्

√बुध् लुट् लकार (परस्मैपद)

अतीतास्मिअतीतास्मःअतीतासि
अतीताःअतीताम्अतीतः
अतीतास्म्अतीतवअतीतथ

(आत्मनेपद)

अनुतेअनुताताम्अनुतन्त
अनुषेअनुताथाम्अनुध्वे
अनुतअनुतवहेअनुतामहे

75. अभिलेखे गुप्तकालीन लिपिः आसीत्?

Correct Answer: (b) ब्राह्मी
Solution:अभिलेखे गुप्तकालीनालिपिः ब्राह्मी आसीत्। अर्थात् गुप्तकालीन अभिलेखों में ब्राह्मी लिपि का प्रयोग हुआ, और मौर्यकालीन अभिलेखों में भी ब्राह्मी लिपि का प्रयोग हुआ है।

76. तनितुमिच्छति इत्यर्थे किं किं रूपं साधु ?

A. तितांसति
B. तितंसति
C. तितंसिषति
D. तितनिषति
E. तितांतिषति

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत - 

Correct Answer: (a) A. B. D केवलम्
Solution:तनितुमिच्छति इत्यर्थे तितांसति, तितंसति तितनिषति च रूपं साधु । अर्थात् तनितुम् इच्छति इस अर्थ में शुद्ध रूप है तितांसति तितंसति और तितनिषति है। जबकि अन्य रूप अशुद्ध है। प्रयोग की दृष्टि से अतः विकल्प (a) सही है।

77. परस्परं समुचितं मेलयत -

सूची १सूची २
A. प्राशस्त्यनिन्दातरपरं वाक्यम्I. निषेधः
B. विधेयार्थपरिच्छेदकतयार्थवत्तवम्II. अर्थवादः
C. एकाङ्गानुवादेन विधीयमानयोरङ्गयोरन्त-
राले विहितत्वम्
III. नामधेयः
D. पुरुषस्य निवर्तकं वाक्यम्IV. संदंशः

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत-

Correct Answer: (b) A-II, B-III, C-IV, D-I
Solution:परस्परं समुचितं मेलनं अस्ति-
सूची १सूची २
A. प्राशस्त्यनिन्दातरपरं वाक्यम्II. अर्थवादः
B. विधेयार्थपरिच्छेदकतयार्थवत्तवम्III. नामधेयः
C.एकाङ्गानुवादेन विधीयमानयोरङ्गयोरन्तरालेविहितत्वIV. संदंशः
D. पुरुषस्य निवर्तकं वाक्यम्I. निषेधः

78. ज्ञाततालिङ्गकानुमित्या ज्ञानस्य प्रामाण्यं कः गृह्णति ?

Correct Answer: (c) कुमारिलभट्टः
Solution:ज्ञानतालिङ्गकानुमित्या ज्ञानस्य प्रमाण्यं कुमारिलभट्टः गृह्णति अर्थात् ज्ञाततालिङ्गक अनुमिति ज्ञान का प्रमाण्य कुमारिलभट्ट ग्रहण करते हैं, जबकि प्रभाकर मिश्र त्रिपुटीवाद में ज्ञान का प्रामाण्य स्वीकार करते हैं। अतः उचित विकल्प (c) सही है।

79. यास्केन उद्धृतेषु द्वादशसु निरुक्तकारेषु भवन्ति -

A. कात्थक्यः
B. सुवर्णनाभः
C. गालवः
D. लाटदेवः
E. स्थौलाष्ठविः

अधोलिखितविकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत- 

Correct Answer: (a) A, C, E केवलम्
Solution:यास्केन उ‌द्धृतेषु द्वादशसु निरुक्तकारेषु कात्यक्यः गालवः स्थौलाष्ठीविः भवन्ति । अर्थात् यास्क के द्वारा उ‌धृत बारह निरुक्तकारों में कात्यक्यः गालवः स्थौलष्ठिविः है और यास्क द्वारा अन्य भी नाम कहे गये हैं, जैसे- औपमन्यवः, औदुम्बरायणः, वायणि, गार्य, आग्रयण, शाकपूणि, और्णनाभ, तोटकि, गालन स्थौलाष्ठीवि, कौं कि और कात्यक्य नाम उद्धृत है। लेकिन उनके ग्रंथ अब प्राप्य नहीं है।

80. अधोलिखितेषु सन्ध्यक्षरं भवति-

Correct Answer: (a) ओ
Solution:उपरिलिखितेषु सन्ध्यक्षरं 'ओ' भवति अर्थात् उपरिलिखित सन्ध्यक्षर है 'ओ' और ऋग्वेदप्रातिशाख्यकार शौनक के अनुसार सन्ध्यक्षर चार हैं- 'ए, ऐ ओ और औ' और (अष्टौसमानाक्षराव्यादितः) आठ आदि के अक्षर सामानाक्षर कहलाने हैं। 'ऋ, ऋ, अ, आ, इ, ई, उ, ऊ।' अतः विकल्प (a) सही है।